هاوپۆلی بابه‌ت

لە ڕوانگەی یەکەمدا، هەڵەی ڕێنووسیی منداڵان دیاردەیەکی باو و هەندێک جار بێزارکەرە بۆ مامۆستایان و دایک و باوکان، بەڵام ئەگەر ئەم هەڵانە نەک تەنیا وەک کەموکووڕیی زانستی زمانەوانی، بەڵکوو وەک پەنجەرەیەک بۆ جیهانی ناوەوە و پرۆسە دەروونییەکانی منداڵ لێی بڕوانین، وێنەیەکی تەواو جیاواز دەردەکەوێت.

ئەکادیمیای خان ڕێکخراوێکی پەروەردەیییە کە لە ساڵی ۲۰۰٦ لەلایەن سەلمان خان، مامۆستا و دەرچووی پەیمانگای تەکنەلۆژیای ماساچوست (MIT)، دامەزراوە.

قوتابخانە تەنیا بینایەک نییە بە پۆل، مێز و زەنگ؛ قوتابخانە ئەزموونێکی کۆمەڵایەتییە. شوێنێکە کە منداڵ تێیدا پرسیارکردن، گوێگرتن، هاوکاریکردن، جیاوازیی بیروڕا، خەیاڵکردن و دۆزینەوەی جیهان ڕاهێنان دەکات. بەڵام هەمیشە تەواوی منداڵان ناتوانن ئەزموونی بەردەوامی قوتابخانە بکەن. شەڕ، کۆچبەری، نەخۆشی، هەژاری، قەیرانە سروشتییەکان یان تەنانەت پشووە درێژخایەنەکان دەتوانن ئەم ئەزموونەیان لێ بستێننەوە. لەو دۆخەدا، ئەم پرسیارە گرینگی پەیدا دەکات کە ئایا فێربوونیش دەوەستێت؟ 

بابەتێک سەبارەت بە پەرەپێدانی خوێندنەوە و فەرهەنگی کتێبخوێندنەوە، ڕێبەری خوێندنەوە لە ماڵ و خێزاندا

لە مێژووی ئەدەبیاتی منداڵاندا، نووسەرگەلێک هەن کە تەنیا چیرۆک نانووسن؛ ئەوان ڕوانگەمان بۆ دنیای منداڵی دەگۆڕن. ئاسترید لیندگرێن لەم جۆرە نووسەرانەیە. لیندگرێن منداڵانی بە چاوی پەروەردە و ئامۆژگارییەوە نەدەدیت بەڵکوو بە ڕێز و هاودڵییەوە چاوی لێ دەکردن. لە بەرهەمەکانیدا، منداڵ کەسایەتییەکی سەربەخۆی هەیە؛ بیر دەکاتەوە، بڕیار دەدات، هەڵە دەکات، بەرهەڵستی دەبێتەوە، خەیاڵی دەفڕێ و بە پرسیارەکانی بەرەنگاری جیهان دەبێتەوە. 

مەتەڵەکان لە کۆنترین جۆرەکانی ئەدەبیاتی زارەکیی منداڵانن؛ بەرهەمگەلێک کە نەوە لە دوای نەوە، ئەوانیان نەک لەناو کتێبەکانەوە، بەڵکوو لە زمانی دایکان، باوکان، داپیران، باپیران و ئەندامانی دیکەی بنەماڵەوە بیستووە و لەبەریان کردووە. ئەوان بەشێکن لە بیرەوەریی فەرهەنگیی هەر کۆمەڵگەیەک و گێڕەرەوەی شێوازێکی ژیان، یاری و پەیوەندی لەگەڵ منداڵدان کە بە تێپەڕبوونی کات پێک هاتووه.

کاتێک کتێبێک ساڵانێکی زۆر لە زەینی خوێنەراندا دەمێنێتەوە، بەزۆری سەرەتا ناوی کەسایەتییەکانی دێتەوە یاد؛ پی پی گۆرەوی درێژ، ماتیلدا یان پیتەری کەروێشک. وا دیارە ئەم کەسایەتییانەن کە باری یادەوەری هەڵدەگرن و کتێبەکە بە زیندوویی دەهێڵنەوە. 

بەرزخوێندنەوەی سەرکەوتوو، پێش کردنەوەی کتێب دەست پێ دەکات. لەم قۆناغەدا، هەڵبژاردنی کتێبێکی گونجاو لەگەڵ تەمەن، ئەزموون و حەزی منداڵدا، گرنگییەکی تایبەتی هەیە. چونکە ئەو کتێبەی منداڵ نەتوانێت پەیوەندی لەگەڵدا دروست بکات، تەنانەت ئەگەر زۆر باشیش بخوێنرێتەوە، هیچ کاریگەرییەکی نابێت.

بووکەبارانە میراتێکە لە ڕابردوو کە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر لەگەڵ نیگەرانییەکانی ئەمڕۆدا دەگونجێت. لە جیهانێکدا کە قەیرانە ژینگەییەکان، دڵەڕاوکێ و بێمتمانەیی بە داهاتوو لە نێو منداڵاندا زیاد دەکەن، ئەم ئایینە ڕەسەنە دەتوانێت ببێتە بنەمایەک بۆ نوێکردنەوەی پەیوەندیی سۆزداریی مرۆڤ لەگەڵ زەوی. بووکەبارانە تەنها داوای باران لە ئاسمان نییە، بەڵکو بیرهێنانەوەی ئەم ڕاستییەیە کە باران لە یەکەم هەنگاودا، دەبێت لە ناخی مرۆڤدا ببارێت: بارانێک لە هاوسۆزی، هیوا و واتا. لە بێدەنگیی ئەو ڕۆژانەی کە ئاسمان بێبارانە، ئەم ئایینە، چرپەی بەکۆمەڵی ئەو کەسانەیە کە هێشتا بڕوایان وایە سروود و دەنگی منداڵان دەتوانێت زەوی بەئاگا بهێنێتەوە.

ئەمڕۆ، ١٠ی تشرینی یەکەم (١٨ی ڕەزبەر)، ڕۆژی جیهانی تەندروستی دەروونیی منداڵانە؛ ڕۆژێکە بۆ بیرهێنانەوەی ئەم ڕاستییە کە گرنگیدان بە دەروونی منداڵان، تەنها دڵسۆزی نییە، بەڵکو وەبەرهێنانە بۆ داهاتوویەکی مرۆڤانەتر.

زۆربەی مامۆستایان نیگەرانن لە کەمبوونەوەی گرنگیپێدانی منداڵان بە قوتابخانە و بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێن بۆ ئەوەی منداڵی زیاتر ڕابکێشن و چیتر منداڵ لە خوێندن و قوتابخانە بێزار نەبێت. منداڵان زۆرترین پاڵنەریان بۆ دروست دەبێت کاتێک هەست دەکەن ئەو کارەی دەیکەن مانادارە. لەبری ئەوەی تەنها سەرنجت لەسەر نمرەکان و تاقیکردنەوەکان بێت، مەبەستی گەورەتری فێربوون بۆ خوێندکار ڕوون بکەرەوە؛ بۆ نموونە چۆن بیرکاری یارمەتی چارەسەرکردنی کێشەکانی ڕۆژانە دەدات یان چۆن مێژوو دەبێتە هۆی تێگەیشتنێکی باشتر لە مرۆڤەکان.

هەموو ساڵێک لەگەڵ کردنەوەی قوتابخانەکان، جۆش و خرۆشی کڕینی پێداویستیی نوێ منداڵان دادەگرێت؛ قەڵەمی ڕەنگاوڕەنگ، دەفتەری نوێ، و لە کۆتاییدا ئەو جانتایەی کە بڕیارە هەموو ئەمانە لە ئامێز بگرێت. بەڵام لەم نێوەندەدا، کەم کەس بیر لەوە دەکاتەوە کە ئەم هەڵبژاردنە سادەیە، ساڵانێک دواتر، چ شوێنەوارێک لەسەر قەدووقامەت و تەندروستیی منداڵ جێدەهێڵێت.