هاوپۆلی بابه‌ت

چەند کتێبێکی گونجاو بۆ منداڵان ( لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ترس، زەبر و زەنگی جەنگ، دڵەڕاوکێ)

بیستنی دەنگی منداڵ لە بنەماڵە و کۆمەڵگادا یەکێکە لە لایەنە کەم ناسراوەکان، بەڵام زۆر گرنگەکانی مافی منداڵان، مافی بەشداری‌کردنە. بەپێی یاسای ١٢ی ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ (١٩٨٩)، هەر منداڵێک "مافی هەیە بیروبۆچوونەکانی خۆی لە هەموو ئەو بابەتانەی کە پەیوەندییان پێوە هەیە، بە ئازادی دەرببڕێت"، و پێویستە ئەو بۆچوونانە "بەپێی تەمەن و پێگەیشتنی منداڵ" سەرنج و ڕێزی پێویستیان پێ‌بدرێت. ئەم بنەمایە، خاڵی دەستپێکی تێڕوانینێکی نوێیە بۆ منداڵ: نەک تەنیا وەک بابەتێکی پشتیوانی، بەڵکوو وەک تاکێک کە دەنگ و بۆچوون و بوونی هەیە.

پەروەردە، نەک پاداشت، بەڵکوو یەکێک لە مافە بنەڕەتییەکانی هەموو منداڵێکە؛ مافێک کە بەبێ ئەو، گەیشتن بە زۆرێک لە مافەکانی تری مرۆڤ بە ڕاستی ئەستەم دەبێت. ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە یاسای ٢٨ی (ڕێککەوتننامەی مافی منداڵ) (١٩٨٩) بە ڕوونی ڕایدەگەیەنێت کە "منداڵ مافی خوێندنی سەرەتایی بەخۆڕایی هەیە"، هەروەها بە ئەرکی دەسەڵاتدارانی دەزانێت کە بەربەستە ئابووری و جوگرافی و فەرهەنگییەکان لەڕێی منداڵاندا لاببەن.

کەمخوێنی یەکێک لە باوترینی ئەو گرفتە خۆراکیانەیە کە بەزۆری بەهۆی کەمبوونی ئاسنی لەشەوە سەر هەڵدەدات. ئەم گرفتە، بەپڕانی، لە منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵدا دەردەکەوێت، و ئەگەر لە کاتی خۆیدا دەستنیشان و چارەسەر نەکرێت، ڕەنگە کارتێکردنێکی قەرەبوونەکراو لەسەر گەشەی جەستەیی، تێگەیینی و ئاکاریی منداڵی تووشبوو دابنێت. 

لە سەدەی نۆزدەهەمدا، لەنێو سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا، گرووپ و ڕێکخراوە میسیۆنێرییەکان بە بەربڵاوی، بە مەبەستی بڵاوکردنەوەی ئایینی مەسیحی، خەریکی کار و چالاکی بوون. ئەم ڕێکخراوە میسیۆنێریانە بە ڕێگەگەلێکی وەک: کردنەوەی خوێندنگە، وەرگێڕانی کتێبی پیرۆز، چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامە و گۆڤار و...هتد، لە هەوڵی بڵاوکردنەوەی دینی مەسیحیدا بوون. 

ئەمە سەرەتای دەسپێکی کتێبی "پێنج ئەنگوست دەبنە یەک مست" بەرهەمی مامۆستا هەژارە. عەبدوڕەحمان شەرەفکەندی ناسراو بە "هەژار" لەدایکبووی ٢٥ی خاکەلێوەی ١٣٠٠ی هەتاوییە لە مەهاباد. 

نەورۆز و نێرگز پەیامی نووسەران و چالاکانی منداڵان بەبۆنەی نەورۆز و ساڵی نوێیەوە عەلی حەمەڕەشید شاعیر و نووسەری منداڵان

ئەمڕۆ ڕوانیم خونچەی گوڵەکانی باخەکەمان پشکووتوون، دڵم خێراتر لێی دا کە بەهارە  لە دەنگی شەپۆلی کانیاوەکان،  لە خشە و چرپەی گەڵای دارەکان، لە گۆرانیی باڵندە بچووکەکان  ترپەی دڵم خێراتر بوو کاتێک زانیم  جوانترین بەهار لە چاوەکانی تۆوە دەست پێ دەکات! لەو سەرنجە وردانەی کە ڕەنگەکانی ژیان دەدۆزنەوە، لەو پەنجە ناسکانەی کە خۆڵی ئەم زەوییە دەشێلن و تۆوی خەون دەچێنن. 

٢ی نیسان، ڕۆژی لەدایکبوونی هانس کریستیان ئاندێرسێن، ئەو نووسەرەی کە جیهانی منداڵی بە چیرۆکە ئەفسوناوییەکانی ڕازاندەوە. نووسەرێک کە خەیاڵی فڕاند و بە چیرۆکەکانی، دڵی گەنج و پیری کردە لانکەی بیر و هزری. لە ساڵی ١٨٠٥ی زایینی لە دانیمارک لەدایک بوو، بە بەرهەمەکانی وەک "کچی شقارتە فرۆش"، "جوجەڵە مراویی ناشرین"، "جلی نوێی پاشا" و "شاژنی بەفری" سنووری کات و شوێنی تێپەڕاند و بوو بە یەکێک لە کاریگەرترین نووسەرانی وێژەی منداڵان.

٢١ـی ئادار(١ـی خاکەلێوە) ڕۆژی ڕێزلێنان لەو منداڵانەیە کە بە چاوی پڕ لە خۆشەویستی و دڵپاکییەوە جیهان دەبینن. ڕۆژی جیهانیی نەخۆشی سێندرۆم داون، تەنها دەرفەتێک بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی وشیاری نییە، بەڵکوو دەرفەتێکیشە بۆ تێڕامان لە بەهای بێ بەدیلی جیاوازی نێوان مرۆڤەکان.

دڵخۆشی، زایەڵەی ئەو ئاوازەیە کە لە هەواری دڵی منداڵانەوە سەرچاوە دەگرێت. ٢٠ـی ئادار، ڕۆژی جیهانیی "دڵخۆشی"، دەرفەتێکە بۆ ئەوەی جیهان بیری بێتەوە کە پێکەنینی منداڵانە، گەشاوەترین چرای هیوا و جوانترین سامانی مرۆڤایەتییە. لە دنیایەکدا کە هەردەمە بە هۆکارێک گەرد و غوباری خەم و پەژارە بە ڕوخساری مرۆڤەوە دەنیشێت، منداڵان، بە نواڕینی گەشاوە و یارییە ڕەنگاڵەکانیان، جارێکی تر بیرمان دەخەنەوە کە دڵخۆشی، ڕووداوێکی تیژتێپەڕ نییە، بەڵکوو ڕاستییەکی قووڵ و بەردەوامە لە ژیانی هەر تاکێکماندا.

لە ڕۆژی جیهانیی دارستاندا، سروشت بە زمانێکی بێدەنگ و پڕ لە نهێنیی کۆنەوە قسەمان لەگەڵ دەکات. دارستانە جوانەکانی زاگرۆس، وەک ئەو چیرۆکانەی لە دڵی زەوییەوە سەرچاوە دەگرن، پیشان دەدەن کە ژیان بە ڕیشە قووڵەکان و ئەو لقانەی کە چاویان لە ئاسمانە، چەندە بەنرخە.